ExpoTalk #13: Alleen de vogels vliegen

Kyunghee Lee – Breda Photo & Grote Kerk Breda

door: Ioana Cobzaru

Alleen de vogels vliegen…

Het is de eerste keer dat mijn keuze voor een ExpoTalk is gevallen op een kunstenaar uit een groepsexpositie. Maar het is niet zomaar een groepsexpositie, dit event herenigt 14 grote namen uit de internationale fotografie onder het indrukwekkende dak van de Grote Kerk in Breda en is georganiseerd in samenwerking met zowel Breda Photo als het Franse Atelier EXB.

De tentoonstelling laat mooi werk zien van onder meer Albarrán Cabrera, Rinko Kawauchi en Roger Ballen en van hen allen ben ik grote fan. Maar ik verdiep me deze keer vol belangstelling in het werk van een fotografe die onlangs is toegevoegd aan de rij bekende namen: de Zuid-Koreaanse Kyunghee Lee. Haar werk heeft een prachtige plek gekregen in de expositie en ook de zonnestralen vallen het mooist op dit deel van de kerk wanneer ze de hoge ramen in de middag weet te bereiken. Toen ik binnenkwam werd het al magisch, ik was er op het juiste moment!

Direct had ik een visueel dubbelgevoel bij de ingetogen zwart-wit werken van Lee, wat een goed teken is want dan vind ik het allereerst interessant. De korrelige, zacht aanvoelende beelden suggereren weidsheid en voelen tegelijkertijd enigszins beklemmend aan. Het is een goede keuze van de kunstenares geweest om de natuur in de winter vast te leggen, wanneer het landschap gereduceerd is tot de grafische essentie van een kale takken en slechts een paar bomen. Het enige dat beweegt zijn de kraaien, die daarmee ook de protagonisten worden van het poëtische verhaal dat Kyunghee Lee met ons deelt in deze serie. Zien we hier vrijheid of juist een beperking ervan? Waar staat de lege, meditatieve sfeer van dit winterse bos symbool voor? Ik leg deze vraag voor aan de fotografe: ‘Vrijheid voor mij betekent een geheime conversatie met hetgeen ik vastleg, de ervaring dat we één worden op dat moment, een tijd om helemaal jezelf te zijn in contemplatie en eenzaamheid, als een soort genezing’. Het verlangen om de vogels vast te leggen heeft haar angsten doen overwinnen. Ze bewondert hun vrijheid om niet een bepaald, vastgelegd ritme te hoeven volgen en dat ze lastig van die vrijheid beroofd kunnen worden.

De kraai als onderwerp in de fotografie en kunst heeft mij altijd geboeid. Terwijl deze vogel in het dagelijks leven nauwelijks onze empathie of interesse wekt, speelt de kraai in veel culturen een grote rol in mythen en legendes. In Lee’s werk zien we de kraai niet als individu maar uitgebeeld als een gemeenschap van vrijwel identieke, vervaagde gedaantes. Waar komt haar fascinatie voor de kraai vandaan en wat symboliseren ze als groep? Kyunghee vertelt dat ze sinds haar kinderjaren geïnteresseerd geweest in vogels: ‘Toen ik ouder was heb ik als apotheker gewerkt in ziekenhuizen, in de routine van negen tot zes en altijd in kleine, vierkante ruimtes. Mijn fantasie vloog vaak uit het raam, als een vogel die de wijde wereld opzoekt. Sinds de winter van 2010, toen ik een artikel las over de kraaien die uit Siberië in de bossen van Zuid-Korea kwamen overwinteren, ben ik ze gaan bestuderen en fotografeer ze nu al langer dan 12 jaar in een bos vlakbij de stad Busan’. Ze vertelt in poëtische woorden hoe ze de kraaien als grote, fluïde zwermen zag in de nacht. Haar fascinatie groeide alsmaar, alsof het ontmoetingen waren met buitenaardse wezens. Ze vergat haar angst voor het donker door te luisteren naar het mysterieuze gefladder en naar hun geluid, dat ze omschrijft als een soort ‘transparante bal van klanken’. De zekere spanning die ik voel als ik naar haar fotografie kijk klopt volgens Lee, dit is exact wat ze zelf ook voelt te midden van de honderden vogels die na zonsondergang dekking zoeken in het bos of op de karakteristieke elektriciteitsdraden. Gewapend met meerdere lenzen en de snijdende kou trotserend, vangt Lee de kortstondige drukte en het oorverdovende geluid in stilstaand beeld door in hoog tempo te fotograferen in de hoop eer te doen aan het indrukwekkende schouwspel.

De gedaantes die ze schetst in haar beelden worden gekenmerkt door scherpe, donkere vormen tegen een lichte achtergrond. Is dit een teken van anonimiteit of maakt ze daarmee deze vogels juist een universeel symbool voor iets groters? Lee legt uit dat de zonsondergang volgens een oud spreekwoord het moment is dat ‘een hond een wolf kan zijn’. Als het donker wordt bepalen de contouren voor een groot deel wat we denken te zien. En tegelijkertijd dwingt het gebrek aan licht ons om juist meer te focussen, maakt dat we de verborgen details gaan zien en worden al onze zintuigen geprikkeld.
Ik ben onder de indruk van de wijze woorden en hoe openhartig Kyunghee Lee haar bijzondere visie met mij deelde. De eenvoud van haar uitspraak dat vrijheid misschien wel het proces van het fotograferen zelf betekent, heeft mij bijzonder geraakt. Ik denk ook dat ze daarmee gelijk heeft.
De expositie is tot en met 3 december in de Grote Kerk in Breda te zien.

‘Learn to sing from the birds. Singing is most appropriate for those who are healing’
(uit ‘Also sprach Zarathustra’, Friedrich Nietzsche)

(Interieurfoto’s galerie: Ioana Cobzaru – portret: Kyunghee Lee)

Artworks: ©Kyunghee Lee 

De expositie ‘Vrije Vogels’ (door de lens van internationale topfotografen)  is te zien van 16 september t/m 3 december 2023 als onderdeel van Breda Photo  in de Grote Kerk te Breda.